سال‌ها فکر می‌کردم اگر پلان درست طراحی شود، نور را درست بگیریم، ابعاد را درست انتخاب کنیم و جزئیات را با دقت اجرا کنیم، می‌توانیم کیفیت یک خانه را بسازیم.

امروز هنوز به همه این‌ها باور دارم؛ اما دیگر فکر نمی‌کنم این‌ها تمام ماجرا باشند. چیزی در خانه وجود دارد که روی نقشه دیده نمی‌شود: زندگی.

خانه پیش از آنکه محل خوابیدن، غذا خوردن یا پذیرایی کردن باشد، جایی است که بخش بزرگی از زندگی انسان بی‌آنکه متوجه باشد در آن اتفاق می‌افتد. برای همین، یک پلان خوب فقط نباید جواب بدهد که «این فضا کجاست؟»، باید بتواند سؤال سخت‌تری را هم تحمل کند: «در این فضا قرار است چه اتفاقی برای زندگی بیفتد؟»

در سال‌های ابتدایی کار، بیشتر به خود ساختمان نگاه می‌کردم؛ به زمین، تعداد واحدها، متراژ، نما، هزینه، اجرا و هزار مسئله‌ای که برای ساختن یک ساختمان وجود دارد. اما هرچه بیشتر ساختم، فهمیدم ساختمان در لحظه‌ای که تحویل داده می‌شود تازه وارد مهم‌ترین مرحله زندگی خودش شده است. تا آن روز، همه‌چیز در اختیار سازنده است؛ بعد از آن، ساختمان وارد زندگی آدم‌هایی می‌شود که هیچ نقشی در طراحی آن نداشته‌اند. آن‌ها هستند که قرار است پنجره‌ای را هر روز باز کنند، از راهرویی عبور کنند، در یک فضای کوچک احساس آرامش کنند یا نکنند، و سال‌ها بعد، بدون اینکه حتی بدانند چه کسی آن فضا را طراحی کرده، با آن زندگی کنند. از اینجا به بعد، معماری دیگر فقط مسئول زیبایی نیست؛ مسئول تجربه است.

یکی از مهم‌ترین تغییرات نگاه من همین‌جا اتفاق افتاد. فهمیدم ممکن است یک خانه از نظر فنی درست باشد، از نظر اقتصادی موفق باشد و حتی از نظر ظاهری زیبا باشد؛ اما هنوز «خانه خوبی» نباشد. خانه خوب، جایی نیست که فقط همه چیز در آن جا شده باشد؛ جایی است که زندگی در آن جا بیفتد. برای یک نفر، شاید این یعنی نور صبح؛ برای دیگری، یک پنجره با منظره‌ای که هر روز دوستش دارد؛ برای خانواده‌ای، فضایی که اعضای خانواده را بی‌آنکه مجبورشان کند، کمی بیشتر کنار هم نگه دارد؛ و برای کسی دیگر، شاید فقط یک گوشه آرام باشد که بعد از یک روز طولانی بتواند در آن خودش باشد. این‌ها را نمی‌توان به‌سادگی در جدول مشخصات یک ساختمان نوشت؛ اما اتفاقاً همین‌ها هستند که بعداً ارزش واقعی یک خانه را می‌سازند.

به همین دلیل امروز وقتی به یک پلان نگاه می‌کنم، سعی می‌کنم آدم‌هایی را ببینم که هنوز در آن حضور ندارند: کودکی که هنوز متولد نشده، خانواده‌ای که هنوز دور یک میز ننشسته‌اند، کسی که قرار است سال‌ها بعد، در یک بعدازظهر خسته‌کننده خودش را به خانه برساند و فقط از اینکه وارد خانه شده احساس آرامش کند. این آدم‌ها در زمان طراحی وجود ندارند؛ اما باید جایی در ذهن طراح داشته باشند. شاید یکی از تفاوت‌های میان «ساختمان‌سازی» و «خانه‌سازی» همین باشد: در ساختمان‌سازی، چیزی را می‌سازی؛ در خانه‌سازی، برای چیزی که هنوز اتفاق نیفتاده جا باز می‌کنی.

نیروانا یکی از پروژه‌هایی بود که این نگاه را برای من جدی‌تر کرد؛ نه به خاطر یک تکنیک خاص یا یک جزئیات معماری، بلکه به خاطر تجربه‌ای که به من نشان داد بعضی چیزها را نمی‌توان فقط از پشت میز فهمید. گاهی باید وارد فضایی شوی که ساخته‌ای؛ باید ببینی نور در ساعات مختلف چه می‌کند، باید سکوت فضا را تجربه کنی، باید بفهمی یک پنجره فقط یک بازشو نیست، می‌تواند بخشی از زندگی روزمره یک خانواده باشد. از آن زمان، برای من هر پروژه یک سؤال پنهان دارد: «اگر خودم قرار بود چند سال در این خانه زندگی کنم، چه چیزی را تغییر می‌دادم؟» شاید پاسخ این سؤال همیشه در نقشه پیدا نشود؛ اما اگر پرسیده نشود، احتمالاً بخشی از کیفیتی که می‌توانست وجود داشته باشد، از ابتدا ساخته نخواهد شد.

شاید خانه خوب، خانه‌ای نباشد که بیشتر دارد؛ خانه خوب، خانه‌ای است که بهتر زندگی می‌شود. و این تفاوت کوچکی نیست. این همان چیزی است که امروز بیشتر از هر زمان دیگری می‌خواهم در پروژه‌هایم پیدا کنم: نه فقط ساختن فضایی زیبا، بلکه ساختن فضایی که وقتی زندگی وارد آن شد، کمی بهتر از چیزی باشد که قبل از ورود زندگی تصور می‌کردیم. — رسول دبیری